TV programi formati nedir? Format uretiminde dikkat edilmesi gerekenler
Televizyon dunyasinda "format" kelimesi cok kullanilir; ama az kisi gercekten ne anlama geldigini bilir.
"Format" kelimesi televizyon sektorunde yillardir kullanilir. Peki tam olarak ne anlama gelir? Bir programin formatini satin almak neden milyonlarca dolara mal olur? Yerli uretim ile format uretim arasindaki fark nedir? Bu rehberde, TV programi yapiminin ozundeki format kavrami derinlemesine ele alinmaktadir.
TV programi formati nedir?
Format, bir televizyon programinin yeniden uretilmesini mumkun kilan tum kurallari, elemanlari ve yapilari iceren "tarif"tir. Yemek tarifi gibi dusunebilirsiniz: Malzemeler, pisirme suresi, sunum sekli ve lezzetin sirri tamamen tanimliysa, o tarif farkli bir mutfakta da ayni sonucu uretir. Format da buytur.
Bir programin formati su elemanlari kapsar:
| Format Elementi | Aciklama |
|---|---|
| Biblie (Format Kitabi) | Programin tum kurallari, bolum yapisi ve uretim notlarini iceren ana referans belgesi Zorunlu |
| Running Order | Her bolumdeki sahnelerin sirasi ve suresi Zorunlu |
| Jenerik ve Muzik Kimlik | Markaya ait ses ve gorsel kimlik Secimlik |
| Set Tasarimi Rehberi | Studyo duzenini belirleyen teknik sartname Zorunlu |
| Kural Seti | Yarişmali programlarda eleme, oylama ve kazanma kriterleri Secimlik |
| Yapimci Notlari | Orjinal yapimcinin deneyimlerini aktaran produksiyon ipuclari Secimlik |
Farkli TV program formatlari
En genis lisansli kategorilerden biri. Survivor, Who Wants to be a Millionaire, MasterChef gibi formatlar cok ulkede lokalize edilir.
Sunucu odakli, konuk agirlayan yapilar. Format daha esnek olmakla birlikte set tasarimi ve running order bellidir.
Gercek kisiler etrafinda sekillenen, belirli bir surecin takip edildigi formatlar. Big Brother, The Voice en bilinen orneklerdir.
Bilgi ve eglenceyi harmanlayan formatlar. Saglik, yasam tarzi ve seyahat programlari bu kategoriye girer.
Belirli bir konu etrafinda sekillenen, gercekcilik on planda olan yapilar. Format, hikaye anlatis sekli etrafinda tanimlanir.
Spor, haber dergisi, cocuk magazinler gibi belli bir nisin icin uretilen ve cogunlukla tamamen yerli olan programlar.
Yerli uretim mi, format satinalma mi?
Bu, Turkiye televizyon sektorunun surekli tartistigi bir ikilemdir. Ikisinin avantajlari ve sinirlamalari tanimliydir:
Format satin alma: Kanal, ispatlanmis bir formuluyu Turkiye pazarina uyarlar. Izleyici oranlarinda onerilen risk daha dusuktur; ancak lisans maliyeti ve format sahibi ile surekli koordinasyon gerektirir.
Yerli uretim: Tamamen orijinal bir format yaratmak daha uzun sure ve yatirim gerektirir; ancak basarili oldugunda geri alis hakki, uluslararasi satis ve uzun vadeli marka degeri yaratir. Turkiye bu alanda ciddi bir uretim kapasitesi gelistirmistir.
Format uretiminde kritik basari faktorleri
Net bir fikir mimarisi
Iyi bir format, tek cumlede anlatilabilir olmalidir. "Her bolum, uc takim iki baskente gidip yerel esnaftan bir seyler uretir ve kazanana bir odul verilir" gibi. Bu aciklik olmadan format dokumantasyonu anlamini yitirir.
Tekrar edilebilirlik
Format bolumden bolume, sezondan sezona tutarliligini koruyabilmeli. Bu; set yonetimi, cekim plani ve yayin oncesi kontrol listelerinin standartlastirilmasiyla saglanir.
Lokalizasyon esnekligi
Uluslararasi satis hedeflenen bir format, farkli kulturl baglama uyarlanabilir olmali. Kural setinin katiligi ile kulturel esneklik arasindaki denge, format tasariminin en zorlayici yanlarindandir.
Produksiyon altyapisi
Format ne kadar iyi olursa olsun, arkasinidaki produksiyon altyapisi olmazsa kagit uzerinde kalir. Canli yayin altyapisi, studyo kapasitesi ve deneyimli ekip format basarisi icin vazgecilmezdir.
TV programi format uretimi mi planliyorsunuz?
1999'dan bu yana kazandigimiz deneyimle her olcekte TV produksiyonunda yaninizdayiz.
Gorusmek IstiyorumSik sorulan sorular
Format bible, bir programin nasil uretilecegini anlatan kapsamli el kitabidir. Running order, kural seti, set tasarimi, marka kimlik elemanlari ve yapimci notlarini icerir. Uluslararasi lisanslamalarda format bible, yasal sozlesmenin temel ekidir.
Format uretildigi anda, tum elemanlari ile birlikte belgelenmeli ve noterlendirme ya da telif hakki tescil surecleri baslatilmalidir. FRAPA (Format Recognition and Protection Association) uluslararasi koruma icin basvurulabilecek onemli bir kurumdur. Turkiye'de RTUK ve FSEK kapsaminda da koruma mekanizmalari mevcuttur.
Uluslararasi format satislari genellikle MIPCOM, MIPTV gibi televizyon pazarlari araciligyla baslar. Pilot bolum, format bible ve satis sunumu hazirlanir; ilgili kanallarla gorusmeler surduruler. Bu surecin tamamlanmasi aylar alabilir. Ego Medya Produksiyon bu surecte deneyim sahibidir.